Risicomanagementstrategieën en -technieken

Organisaties van elke omvang en met elke reikwijdte staan of vallen met hoe ze omgaan met de vele risico's die inherent zijn aan een commerciële onderneming. Sommige risico's, zoals concurrentie, zijn altijd aanwezig geweest, maar vandaag de dag is het landschap voortdurend in beweging en doen zich geregeld nieuwe risico’s voor. De risico’s waarmee organisaties te maken krijgen, nemen toe door onder andere cybersecuritydreigingen, pandemieën, strengere wet- en regelgeving en veranderende verwachtingen van klanten en stakeholders met betrekking tot milieu-, sociale en governance (ESG)-doelstellingen.

Om hun concurrentievermogen en bedrijfscontinuïteit te waarborgen, moeten organisaties hun risico's kennen, deze beheren en beperken om negatieve gevolgen te voorkomen. Bovendien moeten zij in staat zijn om risico's om te zetten in kansen. Door beproefde risicomanagementtechnieken en effectieve beheersmaatregelen toe te passen, kunnen organisaties risico’s gestructureerd en doelgericht beheren. Hierdoor kunnen zij hun veerkracht versterken en optimaal inspelen op veranderende omstandigheden. Het wordt aanbevolen om een managementsysteem te implementeren dat voldoet aan de relevante ISO- of andere erkende normen.

Wat is een risicomanagementstrategie?

Organisaties hebben te maken met diverse risico's. Sommige gevolgen zijn intern, zoals de gezondheid en veiligheid van werknemers en de veerkracht van de onderneming, terwijl andere risico’s meer extern gericht zijn, zoals besmette voedingsmiddelen die ziekte of overlijden bij consumenten veroorzaken. Overtredingen van de wet kunnen leiden tot boetes of sancties als risico's niet goed worden beheerd.

In wezen is een risicomanagementstrategie een gestructureerde aanpak om met onzekerheid om te gaan. Organisaties brengen eerst mogelijke risico’s in kaart die invloed kunnen hebben. Daarna bepalen zij hoe groot de kans is dat ze zich voordoen en wat de gevolgen kunnen zijn. Vervolgens treffen de organisaties maatregelen om deze risico’s te beheersen. Dit alles wordt continu gemonitord en geëvalueerd. We monitoren continu, evalueren de resultaten en leggen alles vast in heldere rapportages.

Deze strategie vormt een essentieel onderdeel van de governance- en managementstructuur van een organisatie. Ze is erop gericht de impact van risico’s op het behalen van bedrijfsdoelstellingen te beperken én de bijbehorende kansen optimaal te benutten, zodat organisaties met vertrouwen en veerkracht hun ambities kunnen realiseren.

Verschillende organisaties zullen verschillende technieken voor risico-identificatie gebruiken. Organisaties gebruiken vaak een combinatie van methoden voor risicobeheer om te voorkomen dat geen enkele kritieke bedreiging over het hoofd wordt gezien. Organisaties combineren vaak verschillende risicomanagementmethoden. Zo voorkomen ze dat belangrijke bedreigingen onopgemerkt blijven. Soms pakken risicomanagers risico’s per afdeling of specifiek gebied aan. Andere organisaties kiezen juist voor een brede, integrale benadering van risico’s.

Sommige organisaties zullen een reactieve benadering hanteren, terwijl andere meer proactief zullen zijn. Een proactieve aanpak wordt aanbevolen. Steeds meer organisaties kiezen ervoor om een managementsysteem te implementeren dat voldoet aan een best-practice standaard, zoals de ISO-normen. Dit is een proactieve, alomvattende aanpak die investeringen en inzet vereist. Hierdoor wordt risicomanagement steeds belangrijker en kunnen organisaties risico's op een gestructureerde manier aanpakken.

Waarom is het belangrijk om een risicomanagementstrategie te hebben?

Een risicomanagementstrategie is meer dan een noodzaak om aan de regelgeving te voldoen en moet worden gezien als een strategisch voordeel. Het stelt een organisatie in staat om proactief om te gaan met potentiële bedreigingen. Dit stelt organisaties bovendien in staat om kansen te grijpen die zich voordoen als gevolg van effectief risicobeheer. Door gestructureerde risicomanagementstrategieën en risicobehandelingsstrategieën te implementeren, kunnen organisaties risico's systematisch identificeren, beoordelen en beperken. Dit leidt tot betere besluitvorming, versterkte processen en een grotere veerkracht van de onderneming.

De aandacht voor thema’s als milieu, klimaatverandering, energie-efficiëntie en informatiebeveiliging groeit. Hierdoor kijken stakeholders en klanten kritischer naar hoe organisaties functioneren. Zij willen precies weten met wie zij samenwerken en wie zij ondersteunen. Organisaties die dit onderkennen en hun betrokkenheid willen tonen, kunnen dat het beste doen door certificering te verkrijgen volgens de geselecteerde, passende managementsysteemnormen. Voor organisaties die ervoor kiezen om een managementsysteem op basis van ISO of andere erkende normen te implementeren, zal risicomanagement een integraal onderdeel zijn, aangezien dit meestal een vereiste is van de betreffende normen. Organisaties die certificering nastreven, worden ook onderworpen aan regelmatige audits door een onafhankelijke derde partij zoals DNV, waardoor regelmatige monitoring en voortdurende verbetering een centrale pijler vormen in hun risicomanagementstrategie. Hierdoor vormen structurele monitoring en continue verbetering een onmisbare kern binnen hun risicomanagementstrategie, waarmee organisaties aantoonbaar hun betrouwbaarheid en toekomstbestendigheid versterken.

Organisaties kunnen ook risicogebaseerde certificering onderzoeken of hun vaardigheden verbeteren door middel van trainingen op het gebied van risicobeoordeling, om een effectieve implementatie van risicomanagement te waarborgen.

Risicobeheer op basis van de afzonderlijke ISO-normen kan bijvoorbeeld worden versterkt door ISO 31000, de norm voor risicomanagement te implementeren. Dit is een niet-certificeerbare norm, maar biedt wel richtlijnen voor interne of externe auditprogramma's. Organisaties kunnen hun risicomanagementstrategieën vergelijken met een internationaal erkende benchmark, die degelijke principes biedt voor effectief beheer en corporate governance. Deze norm kan door elke organisatie worden gebruikt, ongeacht haar omvang, activiteit of sector.

Risicomanagementstrategieën gaan niet alleen over het beheersen van bedreigingen, maar ook over het creëren van een omgeving waarin risico's worden begrepen, beheerd en zelfs benut ten voordele van de organisatie. Ze vormen een essentieel onderdeel van een robuuste bedrijfsstrategie en zorgen ervoor dat een organisatie met vertrouwen en flexibiliteit door de onzekerheden van de zakenwereld kan navigeren.

Essentiële methoden voor het identificeren en beheren van risico's

Om een sterke risicomanagementstrategie te ontwikkelen, moet een organisatie helder hebben wat risico’s zijn. Het is essentieel te weten welke impact risico’s op de organisatie kunnen hebben. Begrijp ook hoe risico’s ontstaan en veranderen. Tot slot moet duidelijk zijn hoe deze risico’s beperkt of zelfs benut kunnen worden. Enkele factoren waarmee rekening moet worden gehouden, zijn:

• Risico-identificatie: De eerste stap in elk risicomanagementproces is het identificeren van de risico's. Dit omvat een grondige analyse van de interne en externe omgeving om potentiële bedreigingen in kaart te brengen. Het gaat om de vragen: "Wat kan er misgaan?" en "Hoe kan dit ons beïnvloeden?". Extra aandacht moet worden besteed aan aanstaande wet- en regelgeving, geopolitieke gebeurtenissen en maatschappelijke trends.
• Risicoanalyse: Zodra de risico's zijn geïdentificeerd, worden ze onderworpen aan een gedetailleerde analyse om inzicht te krijgen in hun aard, inclusief de waarschijnlijkheid dat ze zich voordoen en de mogelijke impact. Deze stap is cruciaal omdat hij helpt bij het prioriteren van de risico's op basis van hun ernst.
• Risico-evaluatie: Bij de risico-evaluatie worden de geanalyseerde risico's afgezet tegen de risicobereidheid en het risicotolerantieniveau van de organisatie. Hiermee wordt antwoord gegeven op de vraag: "Welke risico's kunnen we nemen en welke moeten we onmiddellijk aanpakken?"
• Risicobeheersing: Op basis van de evaluatie worden strategieën ontwikkeld om de risico's te beheersen. Deze kunnen bestaan uit het vermijden, verminderen, overdragen of accepteren van risico's. De keuze van de strategie hangt af van de aard van het risico en het vermogen van de organisatie om het aan te pakken.
• Risicomonitoring en -evaluatie: Risico's zijn niet statisch; ze evolueren naarmate de organisatie en zijn omgeving veranderen. Continue monitoring en periodieke evaluatie van risico's en de effectiviteit van de risicomanagementstrategieën zijn essentieel om potentiële bedreigingen voor te blijven. Organisaties die gestandaardiseerde managementsystemen implementeren, zullen merken dat de vereiste van regelmatige audits en voortdurende verbeteringsmaatregelen hierbij een grote hulp is.
• Risicocommunicatie: Een vaak over het hoofd gezien aspect van risicomanagement is communicatie. Het is belangrijk om risico’s duidelijk te communiceren. Deel ook de genomen maatregelen met alle betrokkenen. Zo ontstaat er een gedeeld inzicht en wordt er samengewerkt aan een gecoördineerde aanpak. Communicatie met interne medewerkers is essentieel voor het ontwikkelen van een bedrijfscultuur waarin risico's op een verstandige manier binnen de organisatie worden beheerd.

ISO 31000 biedt richtlijnen voor hoe organisaties risico- en strategisch management kunnen integreren in het bestuur, de planning, het management, de rapportage, het beleid, de waarden en de cultuur van een organisatie.